Νηστεία, διαλείπουσα νηστεία
Store AlluloseΑκρόαση σελίδας
Ο μηχανισμός της νηστείας, δηλαδή της λεγόμενης ΑΥΤΟΦΑΓΙΑΣ – αναδείχθηκε ακόμη περισσότερο από τις έρευνες των τελευταίων δεκαετιών.
Αυτή η ελληνική λέξη σημαίνει αυτοφαγία, δηλαδή όταν τα κύτταρά μας αποδομούν κυτταρικά οργανίδια που δεν λειτουργούν πλέον καλά και τα επαναχρησιμοποιούν ή παράγουν ενέργεια από αυτά.
Το μεγάλο άλμα όσον αφορά το φυσιολογικό υπόβαθρο της διαδικασίας της κυτταρικής ανανέωσης επήλθε από τις έρευνες του Ιάπωνα κυτταρικού βιολόγου Yoshinori Ohsumi σχετικά με την αυτοφαγία, ο οποίος έλαβε το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής και Φυσιολογίας το 2016.
Ορισμένα συστατικά του κυττάρου – κυρίως οι πρωτεΐνες – με τον καιρό κουράζονται, φθείρονται και έτσι είναι ανίκανα να επιτελέσουν τη φυσιολογική τους λειτουργία.
Η αυτοφαγία είναι η διαδικασία αυτοαποδόμησης των κυττάρων, κατά την οποία τα περιττά και κατεστραμμένα κυτταρικά οργανίδια διασπώνται μέσω ενός ενζυμικού μηχανισμού. Με αυτόν τον τρόπο απελευθερώνεται ενέργεια, καθώς και υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δόμηση νέων κυττάρων.
Αυτό συνδέεται με τη νηστεία, καθώς η παραγωγή ορισμένων ορμονών – π.χ. η γλυκαγόνη που απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια της πείνας – και η συνδυαστική επίδραση άλλων ορμονών μπορεί να τονώσει τη διαδικασία της αυτοφαγίας, προάγοντας έτσι την κυτταρική ανανέωση.
Εάν η συγκέντρωση γλυκόζης στο αίμα γίνει υπερβολικά χαμηλή (κάτω από 3,9–4,0 mmol/L), το πάγκρεας εκκρίνει μια ορμόνη που ονομάζεται γλυκαγόνη, η οποία πυροδοτεί στο ήπαρ τη διάσπαση του αποθηκευμένου γλυκογόνου σε γλυκόζη. Έτσι, εισερχόμενη στο αίμα, αυξάνει πίσω το μειωμένο επίπεδο σακχάρου στο αίμα.
Η πείνα επιπλέον τονώνει και την παραγωγή αυξητικής ορμόνης, και τα δύο μαζί έχουν ως αποτέλεσμα την ανανέωση των κυττάρων.
Απλοποιημένα, είναι σαν να πηγαίνουμε το αυτοκίνητο στο συνεργείο, όπου με την αντικατάσταση ορισμένων εξαρτημάτων ανανεώνεται ολόκληρο το όχημα.
Αυτός είναι ένας πολύ λεπτά ρυθμιζόμενος μηχανισμός του οργανισμού, κατά τον οποίο το σώμα απαλλάσσεται από παθογόνους παράγοντες (ιούς, μύκητες, βακτήρια), ελαττωματικά κυτταρικά μέρη, καθώς και από φθαρμένες πρωτεΐνες, κυτταρικές μεμβράνες, κυτταρικά οργανίδια και υποκυτταρικά στοιχεία, που δεν επιτελούν πλέον τη λειτουργία τους μέσα στο κύτταρο.
Επομένως, αυτή είναι μια διαδικασία που υποστηρίζει την κυτταρική ανανέωση, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της φυσιολογικής διαδικασίας του κυτταρικού μεταβολισμού, στην πρόληψη ασθενειών και στην καθυστέρηση της γήρανσης εξίσου.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η αποδόμηση των φθαρμένων μερών γίνεται σε λυσοσώματα (κυτταρικά οργανίδια) που εξειδικεύονται στη διάσπαση πρωτεϊνών με τη συνδρομή διαφόρων ενζύμων.
Τα διασπασμένα μέρη στη συνέχεια μεταφέρονται στο ήπαρ, όπου επαναχρησιμοποιούνται ή διοχετεύονται στην παραγωγή ενέργειας.
Έτσι, οι ελαττωματικά σχηματισμένες πρωτεΐνες μπορούν να μετατραπούν σε φυσιολογικές πρωτεΐνες.
Η εικονογράφηση δείχνει τη σύντηξη ενός λυσοσώματος (πάνω αριστερή γωνία) και ενός αυτοφαγοσώματος κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της αυτοφαγίας:
Η αυτοφαγία είναι ο φυσικός μηχανισμός καθαρισμού και αναγέννησης των κυττάρων, ο οποίος συμβάλλει στην ικανότητα αυτοθεραπείας του οργανισμού, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερη ηλικία. Αυτή η αρχαία βιολογική διαδικασία υποστηρίζει την υγιή κυτταρική ανανέωση και την εσωτερική καθαρότητα.
Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει ήδη κατά τη διάρκεια μιας νηστείας 14-16 ωρών, εάν δεν λαμβάνουμε θρεπτικά συστατικά, παρά μόνο αναπληρώνουμε υγρά.
Ταυτόχρονα, το φαγητό (αύξηση του επιπέδου γλυκόζης και ινσουλίνης) τη σταματά. Επομένως, οι δίαιτες με χυμούς ή οι δίαιτες περιορισμένων θερμίδων δεν βοηθούν!
Έχει επίσης αποδειχθεί για τη διαλειμματική νηστεία ότι μειώνει το επίπεδο γλυκόζης και ινσουλίνης νηστείας, καθώς και μειώνει το επίπεδο χοληστερόλης και την αρτηριακή πίεση.
Η αυτοφαγία δεν λαμβάνει χώρα μόνο στο ήπαρ, αλλά και στο λίπος, στον ΕΓΚΕΦΑΛΟ και στους ΜΥΕΣ!
Η αυτοφαγία παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου και στη μείωση του κινδύνου νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Μέσω της αυτοφαγίας, τα εγκεφαλικά κύτταρα είναι σε θέση να απομακρύνουν κατεστραμμένα κυτταρικά εξαρτήματα και πρωτεΐνες, γεγονός που συμβάλλει στην προστασία των νευρώνων και στην κυτταρική αναγέννηση.
Έρευνες δείχνουν ότι η δυσρύθμιση της αυτοφαγίας – η έλλειψη ρύθμισης της διαδικασίας – παρουσιάζει συσχέτιση με την ανάπτυξη εγκεφαλικών παθήσεων, όπως π.χ. η νόσος Αλτσχάιμερ και η νόσος Πάρκινσον.
Η σωστά λειτουργούσα αυτοφαγία παίζει σημαντικό ρόλο στην υγεία του νευρικού συστήματος και στη διατήρηση των ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ.
Οι γνωστικές λειτουργίες σημαίνουν εκείνες τις ικανότητες του εγκεφάλου μέσω των οποίων ο άνθρωπος επεξεργάζεται πληροφορίες, μαθαίνει, θυμάται, παίρνει αποφάσεις, επιλύει προβλήματα και επικοινωνεί. Αυτές οι λειτουργίες περιλαμβάνουν πολλούς τομείς:
- Μνήμη: αποθήκευση και ανάκληση πληροφοριών από το παρελθόν.
- Προσοχή: διατήρηση και κατεύθυνση της προσοχής προς την πληροφορία.
- Αντίληψη: αίσθηση και ερμηνεία του εξωτερικού κόσμου μέσω των αισθητηρίων οργάνων.
- Γλώσσα: κατανόηση και έκφραση του λόγου, γραφή και ανάγνωση.
- Σκέψη: επεξεργασία, ερμηνεία και αναγνώριση των συσχετίσεων της πληροφορίας.
- Κατανόηση: ερμηνεία πληροφοριών, αναγνώριση σχέσεων μεταξύ διαφόρων εννοιών.
- Λήψη αποφάσεων: αξιολόγηση και επιλογή εναλλακτικών λύσεων.
- Επίλυση προβλημάτων: κατανόηση ενός συγκεκριμένου προβλήματος και ανάπτυξη αποτελεσματικής λύσης.
Αυτές οι γνωστικές λειτουργίες είναι σύνθετες και λειτουργούν από κοινού για να επιτρέπουν στους ανθρώπους την αποτελεσματική σκέψη, τη μάθηση και την καθημερινή διαβίωση.
Οι γνωστικές λειτουργίες μπορεί να αλλάζουν με την πάροδο της ηλικίας, καθώς και υπό την επίδραση διαφόρων ασθενειών ή βλαβών.
Η ασιτία αυξάνει το επίπεδο του Εγκεφαλικού Νευροτροφικού Παράγοντα (BDNF) στον οργανισμό.
Ο BDNF προστατεύει τους νευρώνες, καθιστώντας τους πιο ανθεκτικούς σε διάφορες βλάβες.
Ο BDNF ενισχύει επίσης τις συνάψεις (τη δομή μεταξύ των νευρώνων μέσω της οποίας πραγματοποιείται η μεταφορά πληροφοριών), και επιπλέον τονώνει τον σχηματισμό νέων νευρώνων και νέων συνάψεων.
Καθαρίζοντας τα εγκεφαλικά μας κύτταρα μπορούμε να βελτιώσουμε τη μνήμη μας και να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης νευρολογικών παθήσεων όπως η νόσος Αλτσχάιμερ ή Πάρκινσον.
Αυτή η διαδικασία ποιοτικού ελέγχου είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα εγκεφαλικά κύτταρα.
Εάν η αυτοφαγία λειτουργεί καλά, τότε προστατεύει τους νευρώνες και επιβραδύνει την εξέλιξη των αναφερθέντων νευροεκφυλιστικών παθήσεων.
Και αντίστροφα· εάν η αυτοφαγία δεν λειτουργεί ή δεν λειτουργεί σωστά, τότε το άτομο ασθενεί.
Παρά το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της ασιτίας δεν λαμβάνουμε πρωτεΐνη, η συγκέντρωση αμινοξέων στο αίμα και στους ιστούς μας παραμένει περισσότερο ή λιγότερο αμετάβλητη, διότι τα αμινοξέα που διασπάστηκαν κατά τη διάρκεια της αυτοφαγίας εισέρχονται στο ενδοκυτταρικό υγρό και ανακυκλώνονται εκεί: από αυτά παράγονται νέες πρωτεΐνες, οι οποίες είτε ενσωματώνονται είτε επαναχρησιμοποιούνται ως πηγή ενέργειας.
Αυτοφαγία στους μύες
Ο ρόλος και η επίδραση της αυτοφαγίας στον μυϊκό ιστό είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι μύες λειτουργούν χρησιμοποιώντας μεγάλες ποσότητες ενέργειας και είναι συχνά εκτεθειμένοι σε διάφορους στρεσογόνους παράγοντες, π.χ. άσκηση ή τραυματισμό.
Ορισμένες σημαντικές επιδράσεις συνοπτικά:
- Αναγέννηση των μυών και αποκατάσταση τραυματισμών.
Η αυτοφαγία επιτρέπει την απομάκρυνση των τραυματισμένων ή κατεστραμμένων μυϊκών κυττάρων, προάγοντας έτσι την αναγέννηση των μυών και την επούλωση των τραυμάτων.
- Διατήρηση της μυϊκής μάζας και δύναμης:
Η αυτοφαγία παίζει ρόλο στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και δύναμης, καθώς βοηθά στη διατήρηση των αποθεμάτων πρωτεΐνης και ενέργειας που βρίσκονται στα μυϊκά κύτταρα σε βέλτιστο επίπεδο.
- Ρύθμιση της πρωτεϊνοσύνθεσης (σχηματισμός πρωτεϊνών από αμινοξέα):
Η αυτοφαγία ρυθμίζει την πρωτεϊνοσύνθεση στους μυϊκούς ιστούς, η οποία είναι σημαντική από την άποψη του μεταβολισμού και της ενεργειακής παροχής των κυττάρων.
- Μείωση του οξειδωτικού στρες:
Η αυτοφαγία βοηθά στη μείωση του οξειδωτικού στρες στους μυϊκούς ιστούς, το οποίο μπορεί να προκαλέσει σημαντικές βλάβες στους μύες, ιδιαίτερα σε περίπτωση έντονης άσκησης ή τραυματισμού.
Η αυτοφαγία παίζει επομένως καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση και βελτίωση της υγείας και της απόδοσης των μυϊκών ιστών.
Η υποστήριξη της σωστής λειτουργίας της είναι σημαντική για την αθλητική απόδοση, τη μυϊκή ανάπτυξη και τη γενική υγεία.
Μια έρευνα σε ποντίκια διαπίστωσε επίσης ότι τα ποντίκια που έκαναν ασιτία απέφυγαν τη μείωση της μυϊκής μάζας, η οποία συμβαίνει κατά τη φυσιολογική γήρανση.
Ωστόσο, η ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ, μακροχρόνια ενεργοποίηση της αυτοφαγίας μπορεί να επηρεάσει αρνητικά και τους μυϊκούς ιστούς:
μπορεί να οδηγήσει σε αυτοφαγία 》 μείωση ή βλάβη της μυϊκής μάζας.
Εάν το σώμα μας και όλα τα κύτταρά μας βρίσκονται υπό χρόνιο στρες, αυτό επιφέρει αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την αυτοφαγία. Γι' αυτό πρέπει να ζούμε έτσι ώστε και τα κύτταρά μας να είναι 'ευτυχισμένα'.
Η ικανότητα αυτοφαγίας μειώνεται καθώς προχωρά η ηλικία. Σε μεγαλύτερη ηλικία, ο βαθμός των μοριακών βλαβών αποκτά το πάνω χέρι, φθείρεται η ικανότητα καθαρισμού και αυτοκαθαρισμού των κυττάρων.
Η αυτοφαγία είναι πραγματικά το κεντρικό ρυθμιστικό σύστημα της διαδικασίας γήρανσης.
Από τα 500 γονίδια που είναι γνωστά σήμερα ότι προκαλούν αύξηση της διάρκειας ζωής, σχεδόν όλα ασκούν τη δράση τους μέσω του συστήματος αυτοφαγίας!
Είναι επίσης απολύτως απαραίτητη για την ανάπτυξη των κυττάρων και τη διαδικασία αναγέννησης των ιστών.
Το τελευταίο είναι αρκετά παραστατικό
Τα ψάρια-ζέβρα που χρησιμοποιούνται στα πειράματα είναι σε θέση, εάν κοπούν τα ουραία πτερύγιά τους (ακρωτηριαστούν), να τα αναγεννήσουν.
Στο ELTE αποδείχθηκε ότι με την απενεργοποίηση των γονιδίων αυτοφαγίας η ουρά των ψαριών δεν ξαναβγαίνει, δεν είναι σε θέση να αναγεννηθεί.
Γιατί είναι αυτό σημαντικό;
Με την επίδραση στα συστήματα αυτοφαγίας μπορεί να επιταχυνθεί η αναγέννηση των κυττάρων, και αυτό μπορεί να είναι σημαντικό στην επούλωση τραυμάτων ή ακόμη και στη θεραπεία του εμφράγματος.
Σύνοψη
Η εξομάλυνση της καμπύλης γλυκόζης και συνεπώς ινσουλίνης, η διαλειμματική νηστεία, η σωματική άσκηση και η μείωση του στρες είναι αποτελεσματικά εργαλεία για την πρόληψη της γήρανσης και του καρκίνου.
Τέλος, ορίστε ένα αστείο καρτούν για το τι θα συνέβαινε αν ο εγκέφαλός μας αποφάσιζε μια 'ωραία ημέρα' ότι ολόκληρος ο οργανισμός μας θα κάνει νηστεία για 36 ώρες:
