Ινσουλίνη· ευαισθησία και αντίσταση

Ακρόαση σελίδας

Ουγγρικά Αγγλικά Ισπανικά

 

Παραγωγή ινσουλίνης

Η έκκριση της ινσουλίνης στα βήτα-κύτταρα του παγκρέατος αποτελεί απόκριση στην αύξηση του επιπέδου σακχάρου στο αίμα.

Υπό κανονικές συνθήκες, η παραγωγή ινσουλίνης αρχίζει να αυξάνεται ήδη από επίπεδο γλυκόζης αίματος 4,4–4,5 mmol/L, αλλά αυτό επηρεάζεται επίσης από ατομικές διαφορές και την κατάσταση του μεταβολισμού.

Το επίπεδο σακχάρου στο αίμα νηστείας κυμαίνεται κανονικά μεταξύ 4,4–5,2 mmol/L, και σε αυτή την περίπτωση το επίπεδο ινσουλίνης είναι επίσης χαμηλό. (Βρίσκεται σε βασικό επίπεδο)

Κατά το γεύμα, όταν το σάκχαρο στο αίμα φτάσει το 4,6, η παραγωγή ινσουλίνης αυξάνεται έντονα για να βοηθήσει τη μεταφορά της γλυκόζης στα κύτταρα.

Η ρύθμιση της ινσουλίνης είναι μια σύνθετη διαδικασία, η οποία επηρεάζεται από το σάκχαρο στο αίμα, τις ορμόνες και το νευρικό σύστημα.

Πώς ξεκινά η παραγωγή ινσουλίνης;

Η έκκριση της ινσουλίνης ρυθμίζεται κυρίως από την αύξηση του σακχάρου στο αίμα. Όταν η γλυκόζη εισέρχεται στην κυκλοφορία του αίματος, συμβαίνουν τα ακόλουθα βήματα:

1. Ανίχνευση γλυκόζης στο πάγκρεας:

       Τα βήτα-κύτταρα ανιχνεύουν την αύξηση του σακχάρου στο αίμα. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα όταν το σάκχαρο στο αίμα ανεβαίνει πάνω από 4,4 mmol/L.

 

2. Φάσεις έκκρισης ινσουλίνης:

• I. φάση: Ταχεία απελευθέρωση ινσουλίνης από την ήδη αποθηκευμένη ινσουλίνη σε ~ 10-15 λεπτά.
• II. φάση: Σύνθεση και απελευθέρωση νέας ινσουλίνης ~ 30 λεπτά – αρκετές ώρες
• III. φάση: Πρόσληψη γλυκόζης από τα κύτταρα. Η ινσουλίνη βοηθά τα κύτταρα (μύες, ήπαρ, λιποκύτταρα) να προσλάβουν γλυκόζη, μειώνοντας έτσι το σάκχαρο στο αίμα.

Η απόκριση στην ινσουλίνη αλλάζει ως αντίδραση στην αύξηση του σακχάρου στο αίμα.

Σε αυτά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, αναμένεται η εξής απόκριση ινσουλίνης:

• Κάτω από 3,9: δεν υπάρχει παραγωγή ινσουλίνης

Ο οργανισμός παράγει γλυκαγόνη και αδρεναλίνη για να αυξήσει το σάκχαρο στο αίμα, καθώς και κετονικά σώματα για τον εγκέφαλο και τους μύες. (Λειτουργία καύσης λίπους)

• 3,9-4,4: χαμηλή/βασική παραγωγή ινσουλίνης

Φυσιολογικό σάκχαρο αίματος νηστείας, ο οργανισμός διατηρεί την ισορροπία.

• 4,4-4,6: αρχική απόκριση ινσουλίνης

Ήπια αύξηση μετά το γεύμα, φυσιολογική αντίδραση ινσουλίνης.

• 4,6-8,0: ισχυρή απόκριση ινσουλίνης

Αιχμή μετά το γεύμα, η ινσουλίνη βοηθά τη μεταφορά της γλυκόζης στα κύτταρα.

• 8,0-10,0: αυξημένο επίπεδο ινσουλίνης

Αν διαρκεί για μικρό χρονικό διάστημα, είναι φυσιολογικό· αν είναι επίμονο, μπορεί να υποδηλώνει αντίσταση στην ινσουλίνη.

• 10-12: υψηλό επίπεδο ινσουλίνης

Μπορεί να είναι ένδειξη προδιαβήτη ή διαβήτη, τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται σωστά στην ινσουλίνη.

• 12-15: μέγ. παραγωγή ινσουλίνης

Αν είναι επίμονο, είναι ένδειξη αντίστασης στην ινσουλίνη. Το πάγκρεας υπερφορτώνεται και αναπτύσσεται ο διαβήτης τύπου 2.

 

Όσο % αλλαγής βάρους συμβαίνει, ακριβώς κατά το ίδιο % ακολουθείται από αλλαγή στα επίπεδα σακχάρου νηστείας, και αντιστρόφως.

Διότι ο λιπώδης ιστός είναι ορμονικά ενεργός και παράγει ουσίες που διαταράσσουν τη μετάδοση σημάτων της ινσουλίνης. 

Έτσι, τα κύτταρα είναι λιγότερο ευαίσθητα στην ινσουλίνη, οπότε η γλυκόζη δεν μπορεί να εισέλθει αποτελεσματικά στα κύτταρα, αλλά παραμένει στο αίμα, αυξάνοντας το σάκχαρο στο αίμα.

 

Ορίστε ένα παράδειγμα για το τι θα συνέβαινε με επίπεδο γλυκόζης νηστείας 5,2 mmol/L, αν το σωματικό βάρος μειωνόταν κατά 1%:

83 kg – 1% = 82,17 kg (-0,83 kg)

5,2 mmol/L – 1% = 5,148 mmol/L (-0,052 mmol/L)

 

Από αυτό το βασικό παράδειγμα, μπορούν να πραγματοποιηθούν πολλοί εξατομικευμένοι υπολογισμοί και, όταν επιτευχθεί ο επιθυμητός στόχος, τα «μαθηματικά» μπορούν να επαληθευτούν. (Σε εμένα λειτούργησε τέλεια!)

Μετά από αυτά, μπορούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα:

Η μείωση του σωματικού βάρους – ειδικά η απώλεια του κοιλιακού λίπους – βελτιώνει σημαντικά το βασικό επίπεδο σακχάρου στο αίμα και τον «συνοδό» του, την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

 

Η βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη συμβαίνει μέσω πολλών αλληλένδετων μηχανισμών:

• Μείωση του σπλαχνικού λίπους

Ο κοιλιακός λιπώδης ιστός παράγει ορμόνες και φλεγμονώδεις ουσίες που μειώνουν την αποτελεσματικότητα της ινσουλίνης. Η μείωση της ποσότητας λίπους μετριάζει τα επίπεδα αυτών των ουσιών, βελτιώνοντας έτσι την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη.

 

• Μετριασμός της φλεγμονής

Το υπερβολικό βάρος, ειδικά το κοιλιακό λίπος, διατηρεί μια χρόνια φλεγμονή στον οργανισμό.

Η απώλεια βάρους μειώνει τους φλεγμονώδεις δείκτες, γεγονός που συμβάλλει επίσης στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.

 

• Βελτίωση των μεταβολικών διαδικασιών

Ήδη μια μείωση 5–7% του σωματικού βάρους βελτιώνει μετρήσιμα την απόκριση στην ινσουλίνη.

Εάν αυξηθεί η ευαισθησία στην ινσουλίνη, η γλυκόζη μετατρέπεται πιο αποτελεσματικά σε γλυκογόνο, έτσι ο οργανισμός μπορεί πιο εύκολα να γεμίσει τις αποθήκες γλυκογόνου του.

Αυξάνεται επίσης η πρόσληψη γλυκόζης από τους μύες, ειδικά λόγω άσκησης. Μετά την προπόνηση, ο οργανισμός προσπαθεί ενεργά να αναπληρώσει τις αποθήκες γλυκογόνου του.

 

• Μείωση της αποθήκευσης λίπους

Η αντίσταση στην ινσουλίνη υποστηρίζει την αποθήκευση λίπους, οπότε μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος. Η απώλεια βάρους, ωστόσο, σπάει αυτόν τον κύκλο· ο οργανισμός καίει λίπος πιο εύκολα και βελτιώνεται η είσοδος της γλυκόζης στα κύτταρα.

 

• Παράγοντες τρόπου ζωής

Η απώλεια βάρους συμβαδίζει με υγιεινότερη διατροφή, τακτική σωματική άσκηση, καλύτερη διαχείριση του στρες και ποιότητα ύπνου – όλα αυτά αυξάνουν περαιτέρω την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

 

Μύες

Η βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη συμβάλλει άμεσα στην αύξηση της απόδοσης των μυών.

 

Οι κύριοι λόγοι για αυτό είναι:

• Αυξημένη πρόσληψη γλυκόζης

Αν οι μύες είναι πιο ευαίσθητοι στην ινσουλίνη, μπορούν να απορροφήσουν περισσότερη γλυκόζη από το αίμα, την οποία χρησιμοποιούν ως πηγή ενέργειας κατά την προπόνηση και τη φυσική δραστηριότητα.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό κατά την έντονη ή παρατεταμένη καταπόνηση, όταν ο οργανισμός χρησιμοποιεί κυρίως γλυκογόνο – τη γλυκόζη που είναι αποθηκευμένη στους μύες.

 

• Μεγαλύτερες αποθήκες μυϊκού γλυκογόνου

Με τη βελτιωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη, οι μύες αναπληρώνουν πιο αποτελεσματικά τις αποθήκες γλυκογόνου τους, ώστε να μπορούν να εκτελούν εργασία υψηλής έντασης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

 

• Πιο αποτελεσματική χρήση ενέργειας

Η αύξηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη βελτιώνει τον μεταβολισμό των μυϊκών κυττάρων, ενισχύει την οξειδωτική ικανότητα, αυξάνει την πυκνότητα των τριχοειδών αγγείων και προωθεί την είσοδο των μεταφορέων γλυκόζης στην πλασματική μεμβράνη, γεγονός που οδηγεί σε ταχύτερη και αποτελεσματικότερη πρόσληψη γλυκόζης.

 

• Μυϊκή μάζα και αποκατάσταση

Η ινσουλίνη δεν διεγείρει μόνο την πρόσληψη γλυκόζης, αλλά και τη σύνθεση μυϊκής πρωτεΐνης, συμβάλλοντας έτσι στην αύξηση, τη διατήρηση και την αποκατάσταση της μυϊκής μάζας.

Μέσω της βελτίωσης της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, οι μύες αποκτούν περισσότερη ενέργεια, χρησιμοποιούν το σάκχαρο στο αίμα πιο αποτελεσματικά, γεμίζουν γρηγορότερα τις αποθήκες γλυκογόνου τους και βελτιώνεται η μυϊκή αποκατάσταση, γεγονός που συνολικά αυξάνει την απόδοση των μυών.

Ήπαρ

Η βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη αυξάνει επίσης τα αποθέματα γλυκογόνου του ήπατος, καθώς τα ηπατοκύτταρα ανταποκρίνονται πιο αποτελεσματικά στην ινσουλίνη, οπότε μπορούν να απορροφήσουν περισσότερη γλυκόζη από το αίμα και να την αποθηκεύσουν με τη μορφή γλυκογόνου (γλυκογονογένεση).

Υπό την επίδραση της ινσουλίνης, η σύνθεση γλυκογόνου στο ήπαρ αυξάνεται, ενώ μειώνεται η διάσπαση του γλυκογόνου (γλυκογονόλυση) και η απελευθέρωση γλυκόζης από το ήπαρ στο αίμα.

Αυτό σημαίνει ότι με τη βελτιούμενη ευαισθησία στην ινσουλίνη, το ήπαρ όχι μόνο αναπληρώνει πιο αποτελεσματικά τις αποθήκες γλυκογόνου του, αλλά απελευθερώνει λιγότερη γλυκόζη στην κυκλοφορία του αίματος, συμβάλλοντας έτσι σε ένα πιο σταθερό επίπεδο σακχάρου στο αίμα.

Επιπλέον, η βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη υποστηρίζει και την υγεία του ήπατος, γεγονός που βελτιστοποιεί περαιτέρω τον μεταβολισμό και την αποθήκευση γλυκογόνου.

Η βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη μειώνει τη σύνθεση λίπους στο ήπαρ (λιπογένεση), μετριάζοντας έτσι τον κίνδυνο εμφάνισης λιπώδους διήθησης του ήπατος.

Σε περίπτωση αντίστασης στην ινσουλίνη, το ήπαρ ανταποκρίνεται λιγότερο στα σήματα της ινσουλίνης, οπότε η πλεονάζουσα γλυκόζη δεν μετατρέπεται σε γλυκογόνο, αλλά σε λιπαρά οξέα (τριγλυκερίδια) και αποθηκεύεται στο ήπαρ, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε λιπώδη διήθηση.

Όταν βελτιώνεται η ευαισθησία στην ινσουλίνη, τα ηπατοκύτταρα απορροφούν ξανά αποτελεσματικά τη γλυκόζη και την αποθηκεύουν ως γλυκογόνο, ενώ η σύνθεση λιπαρών οξέων και η εναπόθεση λίπους μειώνονται.

Επομένως, με την αποκατάσταση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, ο ενεργειακός μεταβολισμός του ήπατος εξομαλύνεται:

• Η γλυκόζη μετατρέπεται περισσότερο σε γλυκογόνο παρά σε λίπος.
• Μειώνεται η συσσώρευση τριγλυκεριδίων στο ήπαρ και η πιθανότητα εμφάνισης λιπώδους διήθησης.
• Ο λιπιδικός μεταβολισμός του ήπατος μετατοπίζεται προς μια πιο υγιή κατεύθυνση, μετριάζεται η φλεγμονή και ο κίνδυνος μεταβολικού συνδρόμου.

 

Συνοψίζοντας

Η μείωση του σωματικού βάρους – ειδικά η απώλεια του κοιλιακού λίπους – βελτιώνει το σάκχαρο αίματος νηστείας και την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνει τη φλεγμονή, βελτιστοποιεί τον μεταβολισμό, αυξάνει την απόδοση των μυών και μετριάζει τον κίνδυνο διαβήτη.